Bjork

Gdyby nie ona, jej pełen emocji cudowny, elektryzujący głos Islandia kojarzyłaby się nam z bardzo odległym krajem, w którym jest cholernie zimno. Björk Gudmundsdòottir swą muzyczną karierę zaczynała jeszcze jako dziecię, ucząc się gry na flecie i wydając płytę ze standardami muzyki rozrywkowej.

W latach 80., zarażona falą anarchizmu i możliwościami elektrycznej gitary, śpiewała w wielu zespołach punkowych oraz pop-rockowej formacji The Sugarcubes. Flirtowała również z jazzem, by w końcu – zafascynowana techno oraz nowymi brzmieniami – wydawać wspaniałe solowe albumy, będące nowocześnie potraktowanym, melancholijnym popem stworzonym przez piękną, (nad)wrażliwą kobietę o uroku dziecka, a jednak świadomą swych życiowych pragnień i mocno stąpającą po ziemi.

Björk to infantylny, choć zarazem groźny i pełen pasji zodiakalny Skorpion (ur. 21 października 1965 r.) żyjący we własnym, zmysłowym i nie zawsze zrozumiałym dla innych świecie. To gorąca, niepowstrzymanie prąca naprzód lawa, kapryśna i wymagająca osoba gustująca w suto zakrapianych szampanem ostrygach i ostrym seksie. Zresztą dla Islandki seks (bardzo istotna część jej życia, której po raz pierwszy zakosztowała gdy miała 14 lat) i jedzenie połączone jest tym samym, nierozerwalnym ogniwem. "W zasadzie po tym, co ludzie jedzą, można określić temperament seksualny danego człowieka" – wyznaje artystka, która sama ma słabość do surowego mięsa. "Ważne jest także to, w jaki sposób mówisz, jak się poruszasz, w jaki sposób czegoś dotykasz, jakie lubisz kolory i ubrania. To wszystko składa się na to, co ja rozumiem przez erotyzm. W erotyczny sposób możesz nawet prowadzić samochód. Większość ludzi sądzi, że seks polega tylko na ostrym pieprzeniu się. Ale wszystko może być seksualnie, począwszy od sposobu, w jaki rano zakładasz skarpetki, poprzez kupowanie mleka, a na śmianiu się i rozmowie przez telefon skończywszy".
To z pewnością wyjaśnia, dlaczego tak wielu mężczyzn pojawiło się w prywatnym życiu Islandki. I to mężczyzn bardzo zdolnych. Gitarzysta The Sugarcubes, ex-mąż Thòr Eldon (także ojciec dziecka Björk, chłopca o imieniu Sindri), francuski fotograf, reżyser wideoklipów Stéphane Sednaoui (m.in. autor teledysku do "Big Time Sensuality"), bristolski DJ i producent Dominic Thrupp (Dom T), mroczna gwiazda trip hopu Adrian Thaws bardziej znany jako Tricky, legenda muzyki drum’n’bass Goldie, czy wreszcie specjalista od nowych brzmień, a swego czasu także współpracownik U2 – Howie B. We wszystkie związki artystka bardzo się angażuje, nie traktuje ich wyłącznie jako cielesne spełnienie, a jej miłosne przeżycia często znajdują odbicie w klimatach i tekstach jej utworów (np. w pochodzącym z krążka "Post" nastrojowym i pięknym "Possibly Maybe" w ten oto sposób adresuje słowa do swego byłego chłopaka z Francji: "zastanawiam się, gdzie jest ta miłość, którą mi obiecałeś? ...jestem wyczerpana / zostaw mnie w spokoju").

Mimo permanentnej potrzeby mężczyzny, Björk przyznaje, iż stale jest w związku małżeńskim z ... samą sobą. "Jedna połowa mnie jest szalona i robi wiele rzeczy bez żadnej uzasadnionej przyczyny. Druga próbuje ratować tę pierwszą".
Mimo powyższego schizofrenicznego wyznania, najbliższą osobą pani Gudmundsdottir jest osoba z krwi i kości: jej syn Sindri, urodzony w tym samym dniu, w którym grupa The Sugarcubes rozpoczęła oficjalną działalność (8 VI 1986). Zapracowana i kompletnie zaskoczona wokalistka początkowo rozważała możliwość usunięcia ciąży, jednak – koniec końców - wygrał instynkt macierzyński. Sindri wszędzie jeździ z dumną mamą (nie opuszcza jej od momentu, gdy był jeszcze w brzuchu matki, która miast wypoczywać występowała na scenie), stale opiewającą mądrość swego syna: "większość jego edukacji pochodzi z Internetu. On jest trochę jak profesor - czyta encyklopedie, podczas gdy jego rówieśnicy grają w piłkę. Jest niesamowity! Gdy czasem siedzimy z przyjaciółmi i dyskutujemy o różnych krajach – na przykład o Madagaskarze – Sindri zapytany o tamtejszą religię, natychmiast podaje odpowiedź".
Islandka bardzo broni prywatności swej rodziny. Podczas wizyty w Bangkoku dziennikarka telewizyjna programu "Fast Forward" próbowała zbliżyć się z mikrofonem do jej syna i bardzo szybko przekonała się, do czego zdolna jest wkurzona mama, żeński odpowiednik duetu Jeckyll & Hyde, który z impetem wskoczył na reporterkę, powalił ją i kilkakrotnie uderzył jej głową o podłogę. "Kompletnie straciłam panowanie nad sobą – tłumaczyła się później Björk – Nie jestem z tego dumna i będę się tego wstydzić przez resztę mojego życia, ale jedynie chroniłam syna przed moimi demonami, głupimi rzeczami, związanymi z moją pracą. Doskonale wiem, czym jest prywatność, a czym profesjonalizm. Dlatego tylko raz pozwoliłam komuś fotografować mojego syna – to był mój przyjaciel, który akurat przyjechał do Islandii".
Widok szarżującej artystki z pewnością zadziwił jej wielu fanów przyzwyczajonych do niewinnego, dziewczęcego wizerunku Björk znanego z utrzymanych w bajkowym tonie teledysków "It’s Oh Soo Quiet" czy "I Miss You" oraz jej infantylnych zachowań z koncertów, podczas których Islandka skacze, biega i pląsa niczym rusałka, oczarowując wszystkich swym słodkim głosem, by za chwilę elektryzującym, przeszywającym wrzaskiem sprowadzić publikę do parteru.

Córka Gudmundura (dokładnie tyle znaczy nazwisko naszej bohaterki) stale podkreśla swą przynależność do ojczyzny. "Pochodzę z kraju pełnego niezastygłej lawy i popękanej ziemi. Mieszkając tam, budziłam się rano i wyruszałam na spacer wzdłuż morskiego wybrzeża, gdzie mogłam krzyczeć i śpiewać do woli. Pogoda jest okropna, zimno, często są zamiecie śnieżne. (...) Ludzie zdają sobie sprawę, że natura jest silniejsza od nich".
To właśnie rodacy są kolejnym powodem do dumy dla Björk. "Historycznie jesteśmy największymi rebeliantami na świecie. Powodem tego, że właściwie nie mamy armii, jest fakt, iż nie moglibyśmy równo maszerować obok siebie, gdyż każdy robiłby to na swój własny sposób. Jesteśmy indywidualistami mającymi na uwadze własne dobro". W dodatku uwielbiającymi rozmawiać i... pić. "W naszym kraju sztuka i muzyka praktycznie nie istnieje. Za to literatura to jest coś! Opowiadania, wiersze, hymny...To właśnie Islandczycy byli pierwszymi raperami w Europie. (...) Dziś trochę wciąż tak jest. Gdy spotykam się z moimi przyjaciółmi i nie wychodzimy do klubu, wówczas pijemy i opowiadamy sobie różne historie. Islandczycy znani są z tego, że dużo piją. Gdy przychodzi sylwester, wówczas wszyscy przez 24 godziny oddają się alkoholowemu szaleństwu".

Artystka po raz pierwszy opuściła ojczyznę, gdy miała 16 lat i należała do punkowej grupy Tappi Tikarass. Trafiając do Londynu, początkowo nie mogła odnaleźć się w wielkiej, wypełnionej spalinami i kolorową ludzką masą stolicy Anglii. Wówczas potrafiła myć się cztery, pięć razy dziennie, gdyż stale czuła miejski brud na swej delikatnej skórze. Z czasem jednak przywykła, spodobała jej się atmosfera wielkiego miasta, w którym życie toczy się w błyskawicznym tempie. "W mieście starasz się przetrwać i po prostu dobrze się bawić, wykorzystując do tego wszystkie swoje siły. To jest ten rodzaj energii, której nie wyzwolisz nigdzie indziej. Kłamałabym jednak, gdybym powiedziała, że lubię Londyn. To miejsce, w którym jedynie nagrywam płyty". W 1997 r. Islandka zmuszona była przenieść się w bardziej kameralne miejsce. Pod wpływem stresujących przeżyć (m.in. próba zamachu bombowego) trafiła do południowej Hiszpanii, gdzie w spokoju dokończyła swój przedostatni album "Homogenic", będący podsumowaniem dotychczasowej 20-letniej kariery muzycznej i najbardziej szczerą oraz dojrzałą artystycznie wypowiedzią wokalistki. "Kiedy przysłano tę bombę do mojego domu... to było okropne. Niestety to był tylko wierzchołek góry lodowej. Moje życie eksplodowało w ciągu tygodnia. Pytałam się samej siebie: gdzie ty właściwie mieszkasz Björk? Żyłam na walizkach przez wiele lat. Nie zachowałam się jednak jak Kurt Cobain, nie rozczulałam się nad sobą. W końcu jestem cholerną szczęściarą, gdyż pracuję z najbardziej ekscytującymi, kreatywnymi ludźmi (m.in. Howie B, muzyk i aranżer jazzowy Eumir Deodato, producent Mark Bell nieistniejącej już, pionierskiej nowobrzmieniowej grupy LFO, reżyser Lars Von Trier – przyp. M.H.). Wciąż mam swoich przyjaciół, wciąż mam swoją Islandię i własnego syna".
Dziś, w spokojniejszych, mniej nerwowych czasach, artystka stale powtarzająca, że nie można "mówić nie nadziei/nie można mówić nie szczęściu" ("Alarm Call", "Homogenic") , powróciła do swego rodzinnego kraju. Na skrzydłach ciepłych słów i pochwał – zarówno ze strony dziennikarzy muzycznych, jak i wiernych i kochających słuchaczy. Także światka filmowego, który w Cannes uhonorował Islandkę główną nagrodą za rolę Selmy w filmie Larsa Von Triera "Dancing In the Dark" ("Tańcząc w ciemnościach"). Nie była to pierwsza filmowa rola Björk, bowiem wokalistka jeszcze jako nastolatka wystąpiła na ekranie: w filmie opartym na baśni braci Grimm pt. "Juniper Tree" i w telewizyjnej sztuce "Glerbot (Broken Glass)", w której walczyła o wolność ze... zboczonymi zakonnicami.

W pierwotnej wersji Björk miała jedynie przygotować ścieżkę dźwiękową do "Tańcząc w ciemnościach" – przejmującej musicalowej tragedii przedstawiającej losy czeskiej emigrantki walczącej ze ślepotą i zarabiającej pieniądze ciężką pracą w fabryce na leczenie i przyszłość swego syna, również mającego problemy ze wzrokiem. Von Trier wyperswadował Islandce, iż muzyka zabrzmi najbardziej wiarygodnie wówczas, gdy jej autorka sama zagra w filmie. Czyniąc to, trafił w samą dziesiątkę, bowiem filmowa kreacja wokalistki naprawdę robi wrażenie. Niestety śpiewająca aktorka ma na ten temat nieco inne zdanie. "Nigdy nie myślałam o sobie, jako aktorce. I wciąż tak się nie postrzegam. Do owej roli nie podeszłam w sposób techniczny, warsztatowy, tylko uczuciowy, z punktu widzenia ludzkiej istoty. Po prostu stałam się nią. Ogólnie jednak dla mnie Selma jest trochę zbyt naiwna, ponieważ uważa, że całe życie może być jednym długim musicalem. Ja już tak nie myślę".
W owym stwierdzeniu Islandki jest na pewno sporo przekory, co zresztą sama potwierdza: "Czuję się bezpieczna i spokojna jedynie wówczas, gdy śpiewam, bądź tworzę muzykę". Zapytana co robiłaby, gdyby nie śpiewała, odpowiada: "Mogłabym prowadzić sklep płytowy lub muzyczny program radiowy. Mam również pomysły na nauczanie dzieci muzyki. To definitywnie część mojej życiowej misji".
I trzeba przyznać, iż ową misję Björk prowadzi z powodzeniem. Także z wielką wiarą w siebie (tak objawia się jej religijność) oraz tatuażem-kompasem na ramieniu, który wskazuje jej właściwą drogę już od 18 lat ("Dzięki niemu zawsze wiem, dokąd zmierzam i nigdy się nie zgubię".).

12 lipca 2003 r. ten kompas zaprowadził Björk do Polski. Tego dnia na sopockim molo dała swój pierwszy i jedyny jak dotąd koncert w naszym kraju. Występ został entuzajstycznie przyjęty przez publiczność, ale też sprawił wiele satysfakcji samej artystce, która obok koncertu w Sztokholmie uznała go za najlepszy podczas swojej ostatniej trasy.

30 sierpnia 2004 r. na rynek trafił kolejny album tej wokalistki zatytułowany "Medulla". 25 lipca br. swoją premierę miało kolejne w dyskografii tej artystki wydawnictwo - jak na nią przystało dość niecodzienne. Mowa mianowicie o "The Music From Drawing Restraint 9" - swoistej ścieżce dźwiękowej do filmu współczesnego artysty Matthew Barneya.